De EU noemde de dreigementen aan het adres van het Internationaal Strafhof dinsdag “onaanvaardbaar”, nadat de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio het tribunaal ervan beschuldigde een geheime juridische oorlog tegen Washington te voeren en had gezworen het te ontmantelen.

Woordvoerder van de Commissie, Anouar El Anouni, vertelde verslaggevers dat de EU een “vastberaden voorstander” blijft van het bestaande internationale strafrechtsysteem. Hij reageerde daarmee op een video die Rubio op X plaatste, samen met een opiniestuk in de Wall Street Journal.

Rubio’s centrale bewering was opvallend: dat het hof en zijn bondgenoten de Verenigde Staten niet met wapens bestrijden, maar met “statuten, verdragen en de macht van het zogenaamde internationale recht”. De Commissie zei dat elke bedreiging aan het adres van ICC-rechters, hun families of degenen die met het hof samenwerken, een grens overschrijdt die niet getolereerd kan worden.

Rubio presenteert het hof als een bedreiging voor de soevereiniteit

Rubio’s aanval gaat verder dan retoriek. Hij betoogt dat het hof een “onaanvaardbare bedreiging” vormt voor de Amerikaanse soevereiniteit door de bevoegdheid op te eisen om Amerikaanse soldaten en functionarissen die het Amerikaanse beleid in het buitenland uitvoeren, te vervolgen en mogelijk gevangen te zetten. Zijn plan voorziet in een alomvattende campagne van de overheid om “systematisch te voorkomen” dat het hof optreedt tegen Amerikaans personeel of anderszins de Amerikaanse soevereiniteit schendt – een inspanning die zou kunnen bestaan uit het onder druk zetten van geallieerde regeringen om de jurisdictie van het hof over Amerikaanse burgers te verwerpen, naast aanvullende sancties en reisverboden gericht tegen ICC-functionarissen.

Het ICC zelf weigerde te reageren op Rubio’s opmerkingen. Maar de confrontatie komt bovenop toch al gespannen relaties: Washington heeft sancties opgelegd aan verschillende ICC-functionarissen, waaronder hoofdaanklager Karim Khan, vanwege de Israël-gerelateerde onderzoeken van het hof, die in 2024 culmineerden in een arrestatiebevel tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu.

Een hof dat is opgericht om lacunes op te vullen die nationale systemen niet kunnen opvullen

Het ICC, opgericht in 2002, vervolgt individuen – niet staten – voor oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid, genocide en de misdaad van agressie. Het opereert onafhankelijk van de Verenigde Naties vanuit zijn zetel in Den Haag en telt 125 lidstaten, waaronder Polen, dat het oprichtingsstatuut van Rome in 2001 ratificeerde. Opvallend afwezig op die lijst zijn: de Verenigde Staten, Rusland, China, India, Israël en Turkije.

De invloed ervan reikt echter verder dan de lidstaten. Officiële immuniteit biedt geen bescherming, zelfs niet voor een zittend staatshoofd, en burgers van niet-lidstaten kunnen nog steeds worden vervolgd als hun vermeende misdaden op het grondgebied van een lidstaat hebben plaatsgevonden. Volgens het complementariteitsbeginsel grijpt het hof alleen in wanneer nationale autoriteiten niet in staat of bereid zijn zelf te vervolgen – het is bedoeld als vangnet, niet als vervanging voor nationale rechtssystemen.

De jurisprudentie van het tribunaal illustreert zowel de reikwijdte als de beperkingen ervan. De eerste veroordeling vond plaats in 2012, toen de voormalige Congolese rebellencommandant Thomas Lubanga Dyilo 14 jaar gevangenisstraf kreeg voor het ronselen van kindsoldaten. Zeven jaar later kreeg een van zijn luitenanten, Bosco Ntaganda – bekend als “de Terminator” – de langste individuele straf tot dan toe, 30 jaar, voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, waaronder massamoorden op burgers. Omdat het ICC echter niemand bij verstek kan berechten, blijven veel verdachten op vrije voeten. Arrestatiebevelen fungeren eerder als instrumenten voor diplomatieke druk en geopolitieke isolatie dan als garanties voor een eerlijk proces.

Twee recente arrestatiebevelen hebben bijzonder grote gevolgen gehad: een uitgevaardigd in 2023 tegen de Russische president Vladimir Poetin en kinderrechtenfunctionaris Maria Lvova-Belova vanwege de gedwongen deportatie van Oekraïense kinderen, en een ander in 2024 tegen Netanyahu en voormalig Israëlisch minister van Defensie Yoav Gallant vanwege oorlogsmisdaden in Gaza.

Een breuk met diepe wortels.

De wrijving tussen Washington en het Internationaal Strafhof dateert van lang vóór de huidige gebeurtenissen. Trump reageerde op het arrestatiebevel tegen Netanyahu door in februari 2025 een presidentieel decreet te ondertekenen waarin sancties werden opgelegd aan aanklagers en rechters van het ICC. Deze lijst werd later uitgebreid met rechters die betrokken waren bij het arrestatiebevel tegen Poetin en die ook zaken behandelden die de Amerikaanse belangen raakten.

Dat decreet zette een patroon voort dat al meer dan twintig jaar teruggaat. Enkele weken nadat het Statuut van Rome in 2002 van kracht werd, ondertekende president George W. Bush wat bekend werd als de “Haagse Invasiewet”. Deze wet verbood Amerikaanse overheidsinstanties om met het hof samen te werken en gaf de president de bevoegdheid om, indien nodig, militair geweld te gebruiken om Amerikanen die door het hof werden vastgehouden, vrij te krijgen. Dit was een reactie op de vrees dat het hof zich zou richten op Amerikaans personeel na de invasies van Afghanistan en Irak.

Het debat over soevereiniteit kwam in 2020 opnieuw aan de orde, toen Trump, in zijn eerste ambtstermijn, de noodtoestand uitriep nadat rechters van het Internationaal Strafhof (ICC) een onderzoek hadden goedgekeurd naar oorlogsmisdaden in Afghanistan die teruggingen tot 2003. Dit onderzoek zou zowel de Taliban, Afghaanse strijdkrachten als Amerikaanse troepen en CIA-agenten in diskrediet hebben gebracht. Zijn regering legde sancties op aan de toenmalige hoofdaanklager Fatou Bensouda, wat leidde tot veroordelingen van de VN, de EU en de lidstaten van het ICC. President Joe Biden draaide die sancties later terug, hoewel het ministerie van Buitenlandse Zaken destijds benadrukte dat de Amerikaanse tegenstand tegen elke vervolging van Amerikanen door het hof onverminderd groot bleef.

(jh)

Bron: PAP, polskieradio.pl by (jh) English